Petycja ws dozwolonego użytku edukacyjnego
12 czerwca 2015

W Sejmie rozpoczęły się prace nad nowelizacją ustawy o prawie autorskim, którą w połowie maja przyjęła Rada Ministrów. Proponowana nowelizacja nie jest korzystna dla instytucji edukacyjnych, instytucji kulturowych (np. bibliotek i muzeów) oraz organizacji pozarządowych realizujących działania edukacyjne – rząd wycofał się ze zmian wspierających organizacje w realizowaniu tych zadań.

W związku z tym organizacje członkowskie Koalicji Otwartej Edukacji zbierają podpisy pod petycją do sejmowej Komisji Kultury, w której wzywamy posłów do wprowadzenia poprawek dotyczących dozwolonego użytku edukacyjnego, korzystnych dla wszystkich instytucji publicznych i organizacji pozarządowych realizujących zadania edukacyjne.

Poniżej publikujemy treść petycji. Podpisy pod nią będziemy zbierać do środy, 17 czerwca. Zachęcamy do podpisania petycji w imieniu swojej organizacji.



PETYCJA W SPRAWIE DOZWOLONEGO UŻYTKU EDUKACYJNEGO

 

My, niżej podpisani, organizacje pozarządowe i instytucje działające w obszarze edukacji, nauki i kultury jesteśmy zaniepokojeni zmianami w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych, uchwalonymi przez Radę Ministrów w dniu 15 maja 2015 r. Zmiany te nie tylko nie rozwiązują dotychczasowych wątpliwości związanych z tzw. dozwolonym użytkiem edukacyjnym (art. 27), ale wręcz pogłębiają i utrwalają wszystkie obecne problemy.

Dlatego wnioskujemy o przyjęcie w polskich rozwiązaniach szerokiego modelu dozwolonego użytku edukacyjnego w pełnym dozwolonym przez dyrektywę UE zakresie.

Dozwolony użytek edukacyjny jest dla nauczycieli szkolnych i akademickich jednym z podstawowych narzędzi do prowadzenia ciekawych zajęć. Pozwala on na wykorzystanie chronionych prawem autorskim materiałów (np. filmów, muzyki, nagrań programów telewizyjnych, fragmentów książek) na potrzeby prowadzenia zajęć edukacyjnych, bez konieczności ponoszenia dodatkowych kosztów.

Śledząc istotne dla procesu edukacyjnego prace nad zmianami ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, z przykrością stwierdzamy, że kierunek zmian nie tylko nie pomaga w procesie edukacji, ale wręcz może być szkodliwy. Zarówno obowiązujące obecnie przepisy, jak i przepisy przyjęte przez Radę Ministrów nie dają nauczycielom swobody korzystania z dostępnych zasobów, która jest niezbędna w nowoczesnej edukacji. Co więcej, rząd wycofał się z początkowych, ambitniejszych założeń reformy zaproponowanych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w październiku 2014 roku. Zmiany mogą w wielu obszarach wręcz wyłączyć możliwość swobodnego wykorzystywania utworów w edukacji!

Zadaniem nauczyciela w procesie edukacyjnym nie może być rozstrzyganie, czy jego działania mają charakter dydaktyczny (na gruncie przepisów prawa autorskiego dozwolony), czy oświatowo-wychowawczy (gdzie nie można wykorzystywać chronionych utworów bez dodatkowych opłat). Nie widzimy żadnych podstaw do uznania, że wyświetlanie filmów w ramach zajęć lekcyjnych jest dozwolone, a w trakcie zajęć dodatkowych, np. kółka filmowego czy zajęć tanecznych, wymaga zawarcia dodatkowych umów i zapłaty wysokich opłat.

Nauczyciele nie są ekspertami prawnymi. żeby na każdym kroku analizować wątpliwości.

Jeśli oczekujemy od uczestników procesu edukacyjnego zaangażowania i inicjatywy, kreatywnego podejścia i ciekawego przedstawienia tematu, musimy wyposażyć ich w odpowiednie instrumenty, które pozwolą podejmować takie działania bez obaw o proces sądowy, kary pieniężne czy kary więzienia i bez wątpliwości moralnych. Edukacja powinna być sferą wolną od jakichkolwiek obaw, że działania nauczycieli zostaną uznane za niedozwolone i zagrożone karą pieniężnych lub nawet pozbawieniem wolności, co w takich sytuacjach dopuszcza polskie prawo.

Nowoczesna edukacja ma obejmować wiele różnych form działania i różne podmioty. Według raportu GUS „Co się zmieniło w bibliotekach?”, w 2012 r. biblioteki publiczne zorganizowały 200 tysięcy zajęć i wydarzeń edukacyjnych. Działalność edukacyjna bibliotek, muzeów i galerii, fundacji czy stowarzyszeń w praktyce nie różni się niczym od zajęć szkolnych. Biblioteki publiczne wspierają również zinstytucjonalizowany proces nauczania. W wielu miejscowościach biblioteki publiczne często służą szkołom jako miejsca do realizacji zadań dydaktycznych. A skoro tak – to prowadzące je osoby powinny mieć te same prawa w wykorzystywaniu dóbr kultury co edukatorzy i nauczyciele funkcjonujący w tradycyjnym systemie szkolnictwa.

Dzisiejsze prawo stawia te instytucje i ich pracowników w gorszej sytuacji niż nauczycieli i szkoły. Najwyższa pora to zmienić – prawo powinno równo traktować wszystkie instytucje publiczne i organizacje pozarządowe realizujące działania edukacyjne. Pojawiające się obawy, że uwzględnienie ich w katalogu beneficjentów dozwolonego użytku edukacyjnego, może stanowić zagrożenie dla właścicieli praw do treści, nie są uzasadnione. Każdy dozwolony użytek jest ograniczony działaniem art. 34 i 35 ust. pr. aut.

W kontekście zmienianych przepisów pragniemy zwrócić też uwagę na patologiczne w naszej ocenie działania firm, które korzystając z niejasnych przepisów, wymagają opłat (tzw. parasoli licencyjnych) za wyświetlanie filmów w ramach zajęć edukacyjnych. Wiele tego rodzaju przypadków było opisywanych w mediach. Mimo tego rząd nie podjął kroków, które uchroniłyby szkoły czy biblioteki przed tym procederem. Tego rodzaju działaniom sprzyja niejasna sytuacja prawna. Opłaty licencyjne sięgają nawet kilku tysięcy złotych rocznie dla jednej szkoły, co w skali kraju oznacza dodatkowy koszt w wysokości nawet kilkudziesięciu milionów złotych. Środki finansowe zmarnowane na dodatkowe opłaty nie mogą zostać wydane w miejscu, gdzie istnieją rzeczywiste potrzeby. Opowiadamy się więc za jasnymi granicami dozwolonego użytku oraz zakazem wprowadzania opłat za działania objęte dozwolonym użytkiem.

Mamy nadzieję, że powyższe postulaty zostaną wzięte pod uwagę znajdą podatny grunt w trakcie procesu legislacyjnego i pozwolą na wprowadzenie do porządku prawnego takich zmian, które dadzą sektorowi edukacji szansę na skupienie się na nauczaniu, a nie kwestiach prawnych.


 

Treść petycji w PDFODT.